Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z najmem?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Zastaw na rzeczach ruchomych za brak zapłaty za wynajem mieszkania

Janusz Polanowski • Opublikowane: 2021-01-25

Mam problem z byłym partnerem. Na podstawie umowy ustnej określającej warunki najmu w moim domu umożliwiłam mu wprowadzenie się, bo sprzedał swoje mieszkanie i był osobą bezdomną, bez własnego lokum. Warunki finansowe najmu były dookreślone ustnie. Jego rzeczy zajęły znaczna część domu. Dał tylko pieniądze na połowę kosztów bieżących, czyli ok. 350 zł zamiast 1500. Wyprowadził się 1 maja nie płacąc na wynajem. Żadnych kwot od niego do dzisiaj nie dostałam. Pierwszy telefon wykonał 20 czerwca. Obecnie nachodzi mnie z policją, żąda wydania rzeczy i grozi sądem. Czy mam prawo na meblach jego ustalić zastaw jako na rzeczach ruchomych? Obecnie on twierdzi, że nic nie jest winien, niczego nie pamięta i nie zapłaci mi żadnych pieniędzy za wynajem. Miał jednak płacić za wynajem i przechowanie rzeczy ruchomych, a teraz chce się wykręcić. Dodam, że niczego nie podpisywał i trudno będzie mi udowodnić warunki najmu.

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Zastaw na rzeczach ruchomych za brak zapłaty za wynajem mieszkania

Sytuacja wygląda poważnie. Dlatego trzeba przeanalizować jej aspekty prawne oraz podjąć stosowne decyzje i przystąpić do ich realizacji. Proponuję oddzielać aspekty prawne od osobistych. Relacje między Panią a tym panem pogorszyły się, więc realistyczne podejście bardzo się przyda – szczególnie przy tworzeniu strategii działania.

Rzeczy ruchome i ryzyko ich przywłaszczenia

Stosownie do artykułu 140 Kodeksu cywilnego (skrótowo: K.c.) – zawierającego ustawowe określenie własności – właścicielowi przysługuje decydowanie o tym, co do niego należy, z wyłączeniem innych osób. W jakimś stopniu, na straży własności, stoją przepisy prawa karnego, zwłaszcza zawarte w Kodeksie karnym (skrótowo: K.k.). Chyba najczęściej ogół ludzi pamięta o tym, że (związanym z własnością) przestępstwem jest kradzież (stypizowana w art. 278 K.k.). Jednakże również (między innymi) przywłaszczenie rzeczy może skutkować odpowiedzialnością karną (na podstawie art. 284 K.k.). Prawdopodobnie wyjściowe ustalenia policyjne zostały już dokonane; może Pani zostać wezwana na przesłuchanie – np. w celu przesłuchania Pani na określone okoliczności (a zdarza się zadawanie pytań w celu faktycznego „złapania na szczegółach”, by zeznającemu groziła odpowiedzialność za składanie fałszywych zeznań, czyli na podstawie art. 233 K.k.). Dość częstą praktyką (chyba głównie policyjną) jest wzywanie na przesłuchanie w charakterze świadka, choć wzywany człowiek już jest typowany na potencjalnego podejrzanego – na tym polega (swoista) pułapka: podejrzanemu przysługuje uprawnienie do odmowy składania wyjaśnień, zaś świadkowi za bezzasadną odmowę składania zeznań grozić może odpowiedzialność karna (przewidziana w art. 233 K.k.).

Gdyby (a tego można się spodziewać) Pani została wezwana na przesłuchanie, to proszę zastanowić się nie tylko nad ewentualnością zaangażowania adwokata (co może wiązać się z kosztami, choć niekiedy zasadne są wnioski o przyznanie pełnomocnika lub obrońcy z urzędu), ale również nad przedstawieniem swych argumentów. Chodzić może nie tylko o zagadnienia kluczowe w związku z samym znajdowaniem się w Pani domu rzeczy tegoż Pana, ale również o to, co może mieć lub ma wpływ na Pani reakcje w związku z tą sytuacją. Lekarstwa lub ich brak, poważny stres (np. związany z życiem osobistym lub stanem epidemii) – to przykłady czynników, które mogą mieć znaczenie.

Konieczność płacenia czynszu

Obowiązek płacenie czynszu jest typowy dla umowy najmu oraz dla umowy dzierżawy (art. 693 i następne K.c.); umowę najmu uregulowano głównie w art. 659 i następnych K.c. oraz w części przepisów ustawy o ochronie praw lokatorów (odnośnie do najmu lokali mieszkalnych). Oczywistością jest to, że nie ma obowiązku płacenia czynszu za własne mieszkanie; niestety, faktycznie można spotkać się z określeniem czynsz we wspólnotach mieszkaniowych oraz w spółdzielniach mieszkaniowych (sytuacja właścicieli lokali w dawnych budynkach mieszkalnych jest złożona). Jeżeli otrzymuje się czynsz lub inne wynagrodzenie (np. za tak zwane bezumowne korzystanie z rzeczy), to na ogół powstaje obowiązek podatkowy – z tym także proszę się liczyć, ponieważ w sporach prawnych część osób powiadamia Krajową Administrację Skarbową o okolicznościach, które mogą mieć znaczenie dla właściwości „skarbówki”. Skutki podatkowe mogą dotyczyć także właściciela rzeczy, które nieodpłatnie znajdują się w Pani domu (również ten Pan powinien więc liczyć się z tym kontekstem).

Ustalenie zastawu na meblach – rzeczach ruchomych

Skoro właściciel rzeczy się o nie upomniał, to z całą pewnością nie można mówić o tym, jakoby Pani miała obowiązek jego rzeczy trzymać w swym domu. Gdyby została zawarta umowa przechowania (od art. 835 do art. 845 K.c.), to – z uwagi na art. 844 K.c. – wprost oczywisty byłby obowiązek wydania rzeczy przechowywanych na żądanie przez składającego. W ukazanym przez Panią stanie faktycznym trudno zakładać, że doszło do zawarcia umowy przechowania. Niemniej jednak właściciel tych rzeczy jest uprawniony korzystać z nich – tym bardziej, że w przepisach o tak zwanym bezumownym korzystaniu z rzeczy (art. 224 i następnych K.c.) nie przewidziano ustawowego prawa zastawu. Od czasu upomnienia się przez Właściciela o swe rzeczy (zwłaszcza od daty policyjnej interwencji) może okazać się bardzo trudne wykazanie, że ten Pan korzysta z Pani domu (jako miejsca składowania jego rzeczy ruchomych) – przecież da się udowodnić (np. zeznaniami funkcjonariuszy), że on ma wolę zabranie swych rzeczy z Pani domu.

Prawo zastawu na rzeczach

Ustawowe prawo zastawu przysługiwałoby Pani np. w przypadku prowadzenia działalności hotelowej (z uwagi na art. 850 K.c.) lub w przypadku zwarcia między Panią a tym panem umowy najmu – ustawowe prawo zastawu przewidziano w art. 670 § 1 K.c. (Dla zabezpieczenia czynszu oraz świadczeń dodatkowych, z którymi najemca zalega nie dłużej niż rok, przysługuje wynajmującemu ustawowe prawo zastawu na rzeczach ruchomych najemcy wniesionych do przedmiotu najmu, chyba że rzeczy te nie podlegają zajęciu.); podobna regulacja (art. 701 K.c.) odnosi się do umowy dzierżawy. Akcentowanie przez Panią obowiązku pokrywania stosownej części „kosztów bieżących” może wskazywać na zawarcie umowy użyczenia (art. 710 i następne K.c.); biorący cudzą rzecz w użyczenie jest wolny od obowiązku płacenia czynszu, ale powinien pamiętać o swych obowiązkach, w tym przez wzgląd na art. 713 K.c. („Biorący do używania ponosi zwykłe koszty utrzymania rzeczy użyczonej. Jeżeli poczynił inne wydatki lub nakłady na rzecz, stosuje się odpowiednio przepisy o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia”.); zwykłe koszty to coś odmiennego od oczekiwanego zarobku. W przepisach o umowie użyczenia nie przewidziano ustawowego prawa zastawu.

Udowodnienie stosunku użyczenia lub najmu

Z dawien dawna wiadoma jest wielka trudność rozstrzygania sporów o cechach „słowo przeciw słowu” (o ile to w ogóle jest możliwe). Dowody są ważne w różnego rodzaju postępowaniach. Na ogół pamięta się o nich w sprawach karnych oraz z zakresu wykroczeń. Warto mieć na uwadze także (między innymi) prawny obowiązek dowodowy w sprawach cywilnych, to jest obowiązek wykazania faktów (okoliczności), z których wywodzi się skutki prawne – art. 6 K.c., art. 232 Kodeksu postępowania cywilnego (skrótowo: K.p.c.). Wywiązywanie się z tego obowiązku jest przejawem odpowiedniej aktywności w postępowaniu cywilnym (bardzo istotnej, z uwagi na art. 230 K.p.c.), a także (w szerszym kontekście) przejawem rzeczywistego korzystania z prawa do sądu (mającego bardzo wysoką rangę prawną, w tym rangę konstytucyjną).

Zastaw – zaliczany do ograniczonych praw rzeczowych (art. 244 i następne K.c.) – uregulowano głównie w artykułach: od 305 do 326 K.c. Wprawdzie zastrzeżenie wymogu ustanowienia zastawu na piśmie i z datą pewną dotyczy tylko niektórych sytuacji (art. 307 K.c., art. 329 K.c.), to jednak brak formy pisemnej może nawet uniemożliwiać udowodnienie, że zastaw ustanowiono.

Dowody właściciela mieszkania

Proszę zastanowić się nad tym, co Pan jest lub byłaby w stanie udowodnić. Z pewnością da się udowodnić znajdowanie się cudzych rzeczy w Pani domu. Być może nawet wśród nich są rzeczy wyłączone spod możliwości zajęcia (co mogłoby stanowić wyzwanie w przypadku udowodnienia, że zastaw został ustanowiony) lub dokumenty (a z przetrzymywaniem cudzych dokumentów może wiązać się nawet odpowiedzialność karna). Prawdopodobnie bardzo trudne (a może nawet niewykonalne) byłoby udowodnienie nie tylko ustanowienia zastawu, ale również rodzaju umowy, na podstawie której rzeczy owego Pana znalazły się w Pani domu. Cechą ustawowego prawa zastawu (np. związanego z umową najmu) jest to, że o powstaniu zastawu decyduje ustawodawca – Pani zaś nie jest ustawodawcą (przynajmniej w Polsce); prawnie wykluczone jest jednostronne „ogłaszanie” (lub „ustanawianie”) prawa zastawu przez tego, kto określoną rzecz (określone rzeczy) dzierży lub posiada, a nie jest właścicielem rzeczy.

Relacje łączące z byłym partnerem

Nie wiem, jakie relacje Państwa łączyły – czy np. chodziło o konkubinat. Wolny związek właśnie na tym polega, że nie jest prawnie uregulowany – w przeciwieństwie np. do małżeństwa. Z dawien dawna przez konkubinat rozumie się pożycie dwojga ludzi bez zawarcia związku małżeńskiego – to jest pożycie pozamałżeńskie (niezależnie do różnych potocznych określeń). Pożycie małżeńskie dość łatwo można określić przez przywołanie od bardzo dawna przyjętego rozumienia separacji; łacińskie sformułowanie separatio a mensa et toro („separacja od stołu i łoża“) wskazuje na dwa rodzaje relacji (więzi): ekonomiczną („stół“) oraz bardzo osobistą („łoże“) – współcześnie spore znaczenie przywiązuje się również do więzi emocjonalnej. W małżeństwie typowe jest np. to, że jeden z małżonków jest uprawniony mieszkać w mieszkaniu (domu), do którego tytuł prawny przysługuje drugiemu małżonkowi – nawet przewidziano to w prost w artykule 281 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, przy czym w ogóle nie ma mowy o czynszu (zaś ponoszenie ciężarów wspólnego pożycia traktowane jest jako zagadnienie dotyczące małżonków). Analogicznie można podejść do sytuacji związanych z nieformalnym pożyciem dwojga ludzi.

Przechowywanie rzeczy ruchomych bez podstawy prawnej

Od czasu zakończenia bliskich relacji osobistych między Panią a tymże panem (o ile takie relacje występowały) prawdopodobnie rzeczy tegoż Pana znajdują się w Pani domu bez podstawy prawnej – z taką sytuacją (tak zwanym bezumownym korzystaniem z rzeczy) wiązać się mogą roszczenia (przewidziane w art. 224 i następnych K.c.). Pani jest uprawniona żądać od właściciela odnośnych rzeczy świadczeń związanych z tak zwanym bezumownym korzystaniem z Pani domu; jednakże Pani nie jest uprawniona zatrzymywać cudzych rzeczy (np. pod pozorem prawa zastawu). Pani wolno np. wytoczyć powództwo o zapłatę (w związku z tak zwanym bezumownym korzystaniem z Pani domu) lub zawezwać właściciela rzeczy do próby ugodowej (od art. 184 do art. 186 K.p.c.) – właściwy byłby sąd rejonowy z uwagi na miejsce zamieszkania właściciela owych rzeczy. Ewentualna propozycja ugodowa (art. 917 K.c., art. 918 K.c.) mogłaby, a nawet powinna, przewidywać wzajemne ustępstwa (np. Pani rezygnację z odsetek za zwłokę). Dalsze uniemożliwianie Właścicielowi rzeczy zabrania tych rzecz z Pani domu może nie tylko stać na przeszkodzie dochodzeniu przez Panią roszczeń (zwłaszcza dlatego, że z przywłaszczeniem trudno wiązać roszczenia wobec właściciela rzeczy przywłaszczonej), ale również wiązać się z ryzykiem odpowiedzialności prawnej – np. odpowiedzialności karnej za przywłaszczenie lub odpowiedzialności odszkodowawczej (art. 415 i następne K.c.).

Brak możliwości ustanowienia zastawu na cudzych rzeczach

Odpowiednio szybkie zażądanie przez Panią, by właściciel swe rzeczy zabrał z Pani domu, mogłoby ułatwić Pani uniknięcie (ryzyka) odpowiedzialności prawnej. Wiele osób oraz instytucji działa (zwłaszcza w ciągu paru ostatnich miesięcy) nieracjonalnie. Indywidualny człowiek może czuć niepokój lub nawet rozchorować się w związku z nadchodzącymi informacjami. Sam stan epidemii (wraz ze związanymi z nim okolicznościami) mógłby ułatwiać wykazanie, że Pani była tak bardzo zaniepokojona o swą sytuację (np. zdrowotną lub dochodową), iż niektóre Pani zachowania były mniej racjonalne, niż zazwyczaj, co np. przejawiło się w sporze z właścicielem odnośnych rzeczy. Oczywiście, to jest hipoteza; Pani zna swa sytuację – co powinno ułatwić wypracowanie dobrej strategii działania w tej stanowiącej wyzwanie sytuacji. Z całą pewnością prawnie wykluczone jest, by Pani – jako inna osoba (w rozumieniu art. 140 K.c.) – była uprawniona ustanawiać zastaw na cudzych rzeczach.

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) – link do formularza z indywidualną pomocą prawną »


Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
Zadaj pytanie »

eporady24.pl

spadek.info

prawo-budowlane.info

odpowiedziprawne.pl

prawo-pracy.pl

rozwodowy.pl

Szukamy prawnika »