Mieszkanie lokatorskie po rozwodzie a brak zgody byłego męża

Wspólność majątkowa a mieszkanie lokatorskie przydzielone w czasie małżeństwa

W opisanej sytuacji kluczowe znaczenie ma to, że przydział mieszkania nastąpił w 1979 r., czyli w czasie trwania małżeństwa. Zgodnie z zasadą wspólności ustawowej przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków albo przez jednego z nich należą co do zasady do majątku wspólnego, chyba że przepis szczególny albo okoliczności sprawy wskazują inaczej.

Przy spółdzielczym lokatorskim prawie do lokalu trzeba dodatkowo uwzględnić ustawę o spółdzielniach mieszkaniowych. Obecnie spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego może należeć do jednej osoby albo do małżonków, jest niezbywalne, nie przechodzi na spadkobierców i nie podlega egzekucji. Po rozwodzie byli małżonkowie powinni zawiadomić spółdzielnię, któremu z nich przypadło to prawo. Do czasu takiego zawiadomienia spółdzielnia może traktować sprawę jako nieuregulowaną.

Dlatego żądanie spółdzielni nie powinno być rozumiane wyłącznie jako zwykłe zrzeczenie się mieszkania. W praktyce chodzi o dokument, z którego wynika, że byłemu mężowi nie przysługuje już uprawnienie blokujące dalsze czynności, w szczególności przeniesienie własności lokalu na Pani rzecz.

W podobnych sprawach znaczenie ma także podział majątku wspólnego małżonków, bo sąd może w nim rozstrzygnąć nie tylko o samym prawie do lokalu, ale również o ewentualnych rozliczeniach między byłymi małżonkami.

Co najpierw ustalić w spółdzielni?

Przed rozpoczęciem sprawy sądowej warto wystąpić do spółdzielni na piśmie o wskazanie, jakiego dokładnie dokumentu oczekuje i z jakiej podstawy wynika jej stanowisko. Należy poprosić o wgląd albo kopie dokumentów dotyczących lokalu, w szczególności przydziału, umowy, danych członkowskich, informacji o wkładzie mieszkaniowym, ewentualnych zaległościach oraz o tym, kto według dokumentów spółdzielni jest osobą uprawnioną.

Jeżeli spółdzielnia żąda tylko podpisu byłego męża, warto doprecyzować, czy zaakceptuje zgodne oświadczenie byłych małżonków, ugodę sądową, prawomocne postanowienie o podziale majątku, akt zgonu albo inne dokumenty. Takie pisemne stanowisko ułatwia później przygotowanie wniosku do sądu i wykazanie interesu prawnego przy ustalaniu danych byłego męża.

Nie ma natomiast znaczenia rozstrzygającego to, że obecny mąż jest zameldowany w lokalu od wielu lat. Meldunek potwierdza pobyt administracyjny, ale sam w sobie nie tworzy prawa do lokalu i nie usuwa uprawnień wynikających z dokumentów spółdzielczych.

Próba kontaktu z byłym mężem

Jeżeli były mąż żyje i uda się ustalić jego adres, najbezpieczniej jest zaproponować mu zgodne zakończenie sprawy. W dokumencie można wskazać, że po rozwodzie to Pani stale mieszkała w lokalu, ponosiła koszty jego utrzymania, a wcześniejsze rozliczenia majątkowe między stronami zostały faktycznie wykonane przez przekazanie rzeczy ruchomych i pozostawienie lokalu Pani.

Takie porozumienie powinno jasno określać, że spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu ma przypaść Pani, bez spłat albo z rozliczeniem uzgodnionym przez strony. Jeżeli spółdzielnia nie zaakceptuje samego porozumienia, można wykorzystać je jako zgodny projekt podziału majątku w sądzie. Wtedy opłata sądowa od wniosku wynosi 300 zł, a nie 1000 zł.

Warto też pamiętać, że inna jest sytuacja, gdy chodzi o prawo do lokalu spółdzielczego po zmarłym, a inna gdy były małżonek żyje, lecz jest nieznany z miejsca pobytu. Od tego zależy, czy potrzebny będzie kontakt z nim, ustalenie spadkobierców, czy ustanowienie kuratora.

Gdy były mąż nie żyje

Jeżeli okaże się, że były mąż zmarł, pierwszym krokiem jest uzyskanie odpisu aktu zgonu. Spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu nie przechodzi na spadkobierców, ale spadkobiercy mogą mieć znaczenie przy rozliczeniu wkładu mieszkaniowego albo przy ustaleniu, kto powinien uczestniczyć w postępowaniu dotyczącym majątku po byłym małżonku.

W niektórych sprawach potrzebne będzie stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia, nie po to, aby spadkobiercy przejęli lokatorskie prawo do lokalu, lecz po to, aby ustalić osoby uprawnione do rozliczeń po zmarłym. Zakres takich działań zależy od dokumentów spółdzielni, daty śmierci, treści przydziału i tego, czy prawo było wcześniej skutecznie przypisane jednemu z byłych małżonków.

Jak ustalić adres byłego męża?

Jeżeli nie wiadomo, czy były mąż żyje albo gdzie przebywa, należy zebrać dowody podjętych poszukiwań. Mogą to być pisma do znanych członków rodziny, wydruki korespondencji, odpowiedzi z urzędów, informacja ze spółdzielni, a także dokumenty potwierdzające, że od wielu lat nie mieszka w lokalu i nie uczestniczy w jego utrzymaniu.

Można wystąpić o udostępnienie danych z rejestru mieszkańców albo rejestru PESEL, wykazując interes prawny. Interes ten polega na konieczności przeprowadzenia sprawy dotyczącej podziału majątku, ustalenia osoby uprawnionej do lokalu albo zawiadomienia spółdzielni, komu przypadło spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu po rozwodzie.

Jeżeli urząd nie udostępni adresu albo ustalenia okażą się bezskuteczne, nie zamyka to drogi do sądu. Trzeba jednak wykazać, że poszukiwania były realne, a nie pozorne.

Wniosek do sądu i kurator dla osoby nieznanej z miejsca pobytu

Gdy nie można uzyskać podpisu byłego męża, właściwym rozwiązaniem jest złożenie wniosku o podział majątku wspólnego po ustaniu małżeńskiej wspólności majątkowej. We wniosku należy wskazać, że w skład majątku albo w zakres rozliczeń wchodzi spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu oraz wkład mieszkaniowy, a celem postępowania jest przyznanie tego prawa Pani.

Jeżeli miejsce pobytu byłego męża nie jest znane, do wniosku można dołączyć wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu. Zgodnie z art. 144 Kodeksu postępowania cywilnego trzeba uprawdopodobnić, że miejsce pobytu uczestnika nie jest znane. W praktyce warto dołączyć kopie pism, odpowiedzi urzędów i inne dowody poszukiwań.

Opłata sądowa od wniosku o podział majątku wspólnego wynosi 1000 zł. Jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt podziału, opłata wynosi 300 zł. W sprawie można wnosić o przyznanie lokatorskiego prawa do lokalu jednej osobie, z odpowiednimi rozliczeniami albo bez spłat, jeżeli przemawiają za tym okoliczności i dowody.

Czy spółdzielnia może przenieść własność lokalu?

Po uregulowaniu, komu przysługuje spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu, można wystąpić do spółdzielni z pisemnym żądaniem przeniesienia własności lokalu. Zgodnie z art. 12 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych spółdzielnia zawiera umowę przeniesienia własności z członkiem, któremu przysługuje lokatorskie prawo do lokalu, po spłacie wymaganych należności.

Chodzi przede wszystkim o spłatę przypadającej na lokal części zobowiązań związanych z budową, w tym ewentualnego zadłużenia kredytowego wraz z odsetkami, o spłatę podlegającej zwrotowi części umorzenia kredytu, jeżeli występuje, oraz o uregulowanie zadłużenia z tytułu opłat za lokal. Spółdzielnia powinna zawrzeć umowę w terminie 6 miesięcy od złożenia wniosku przez osobę uprawnioną, chyba że przeszkodą jest nieuregulowany stan prawny nieruchomości albo brak prawa spółdzielni do gruntu.

Wynagrodzenie notariusza za czynności przy zawarciu umowy przeniesienia własności oraz koszty sądowe w postępowaniu wieczystoksięgowym obciążają członka, na rzecz którego spółdzielnia przenosi własność. Przed złożeniem wniosku warto więc poprosić spółdzielnię o wyliczenie wszystkich kwot wymaganych do przekształcenia.

FAQ

Czy spółdzielnia może żądać zgody byłego męża po tylu latach od rozwodu?

Tak, jeżeli z dokumentów spółdzielni wynika, że były mąż figuruje przy prawie do lokalu albo że po rozwodzie nie zawiadomiono spółdzielni, komu przypadło spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu. Upływ czasu i wymeldowanie zwykle nie wystarczają do usunięcia tej niejasności.

Czy wymeldowanie byłego męża oznacza, że utracił prawa do mieszkania?

Nie. Meldunek ma charakter ewidencyjny. Wymeldowanie może być ważnym dowodem, że były mąż od dawna nie korzysta z lokalu, ale samo w sobie nie rozstrzyga o podziale majątku ani o tym, komu przypadło spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu.

Czy można przekształcić mieszkanie lokatorskie bez podziału majątku?

To zależy od dokumentów spółdzielni. Jeżeli bezspornie wynika z nich, że uprawniona jest tylko jedna osoba, podział majątku może nie być potrzebny. Jeżeli jednak były małżonek widnieje w przydziale albo sprawa po rozwodzie nie została formalnie uregulowana, spółdzielnia może odmówić dalszych czynności do czasu przedstawienia odpowiedniego dokumentu.

Co zrobić, gdy nie znam adresu byłego męża?

Należy udokumentować próby ustalenia adresu, zwrócić się o dane do właściwych rejestrów, a jeżeli poszukiwania nie przyniosą skutku, złożyć w sądzie wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu. Samo stwierdzenie, że kontaktu nie ma od wielu lat, może być niewystarczające bez dowodów poszukiwań.

Ile kosztuje sprawa o podział majątku wspólnego?

Opłata od wniosku o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej wynosi 1000 zł. Jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt podziału, opłata wynosi 300 zł. Dodatkowo mogą pojawić się koszty odpisów, pełnomocnika, opinii biegłego albo kuratora.

Podsumowanie

W sprawie mieszkania lokatorskiego przydzielonego w czasie małżeństwa najważniejsze jest formalne ustalenie, komu po rozwodzie przypadło spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu. Spółdzielnia nie musi poprzestać na informacji, że były mąż wyprowadził się wiele lat temu i nie płaci za lokal. Jeżeli były mąż współdziała, można próbować załatwić sprawę zgodnie. Jeżeli nie żyje albo nie można ustalić jego adresu, konieczne mogą być dokumenty spadkowe, postępowanie o podział majątku oraz kurator dla osoby nieznanej z miejsca pobytu.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
2. Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych - Dz.U. 2001 nr 4 poz. 27
3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398
4. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
5. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 2015 r., III CZP 13/15 - orzeczenie SN

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.