- Osoba korzystająca z lokalu na podstawie użyczenia potrzebuje zgody użyczającego na oddanie mieszkania najemcy (art. 712 § 2 Kodeksu cywilnego).
- Może wynajmować we własnym imieniu, jeśli ma do tego prawo, albo podpisać umowę jako pełnomocnik właściciela; w tym drugim wariancie wynajmującym jest właściciel.
- Najem okazjonalny nie jest bezwzględnie zastrzeżony dla właściciela nieruchomości wpisanego do księgi wieczystej, ale wymaga spełnienia szczególnych warunków.
- Umowę najmu okazjonalnego zgłasza się właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 14 dni od rozpoczęcia najmu, a nie od podpisania umowy.
- Brak wymaganego zgłoszenia wyłącza stosowanie art. 19c i 19d ustawy o ochronie praw lokatorów, nie oznacza jednak automatycznej nieważności całej umowy.
Czy można wynająć użyczone mieszkanie?
Co do zasady tak, ale nie automatycznie. Osoba, której właściciel użyczył mieszkanie, ma prawo korzystać z lokalu w zakresie wynikającym z umowy użyczenia. Sam fakt użyczenia nie daje jednak swobodnego prawa do dalszego wynajmowania lokalu innym osobom.
Zgodnie z art. 710 Kodeksu cywilnego przez umowę użyczenia użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu, przez czas oznaczony lub nieoznaczony, na bezpłatne używanie oddanej mu rzeczy. Użyczenie ma więc charakter nieodpłatny między użyczającym a osobą biorącą lokal do używania. Jeżeli ta osoba chce następnie pobierać czynsz od najemcy, potrzebna jest osobna podstawa do takiego działania.
Żona może więc wynająć mieszkanie należące do męża, jeżeli mąż zgodził się na dalsze odpłatne udostępnienie lokalu. Zgoda powinna obejmować nie tylko osobiste zamieszkanie, lecz także zawarcie najmu. Trzeba przy tym osobno ustalić, czy żona będzie wynajmującą we własnym imieniu, czy wyłącznie podpisze umowę w imieniu męża.
Skuteczność zwykłego najmu za zgodą użyczającego i możliwość zastosowania szczególnej formy najmu okazjonalnego to dwa odrębne zagadnienia. Zgoda rozwiązuje problem wynikający z użyczenia, ale nie zastępuje dokumentów i zgłoszenia wymaganych przy najmie okazjonalnym.
Umowa użyczenia a oddanie lokalu osobie trzeciej
Kluczowe znaczenie ma art. 712 Kodeksu cywilnego. Jeżeli umowa nie określa sposobu używania rzeczy, biorący może używać jej w sposób odpowiadający jej właściwościom i przeznaczeniu. Jednocześnie zgodnie z art. 712 § 2 bez zgody użyczającego biorący nie może oddać rzeczy użyczonej osobie trzeciej do używania.
Oddanie lokalu osobie trzeciej obejmuje zarówno bezpłatne udostępnienie mieszkania, jak i jego odpłatny najem. Dlatego trzeba ustalić, czy właściciel lokalu, czyli w omawianym przykładzie mąż, zgodził się na takie działanie. Podobne problemy pojawiają się przy udostępnieniu lokalu osobie trzeciej bez zgody właściciela, zwłaszcza gdy właściciel dowiaduje się o tym dopiero po fakcie.
Zgoda może zostać udzielona w samej umowie użyczenia, w aneksie albo w osobnym oświadczeniu. Warto wskazać w niej, czy obejmuje zwykły najem, najem okazjonalny, liczbę mieszkańców, czas trwania najmu i prawo pobierania czynszu przez osobę, której lokal użyczono. Przy udostępnianiu lokalu na doby należy dodatkowo ustalić, czy zgoda obejmuje najem krótkoterminowy mieszkania.
Pan Marek korzysta z mieszkania siostry na podstawie ustnego użyczenia. Siostra zgodziła się jedynie na jego zamieszkanie, ale nie na dalszy wynajem. Jeżeli pan Marek podpisze umowę z najemcą bez jej zgody, narazi się na zarzut naruszenia umowy użyczenia i może odpowiadać wobec siostry za skutki takiego działania.
Najem okazjonalny mieszkania, którego nie jest się właścicielem
Najem okazjonalny jest szczególnym typem najmu lokalu mieszkalnego. Art. 19a ust. 1 ustawy o ochronie praw lokatorów posługuje się określeniem „właściciel”, który jest osobą fizyczną i nie prowadzi działalności gospodarczej w zakresie wynajmowania lokali. Umowę zawiera się na czas oznaczony, nie dłuższy niż 10 lat.
Nie chodzi jednak automatycznie wyłącznie o rzeczowego właściciela nieruchomości. Art. 2 ust. 1 pkt 2 tej ustawy definiuje „właściciela” szerzej: jako wynajmującego albo inną osobę, z którą łączy lokatora stosunek prawny uprawniający do używania lokalu. Art. 19e przewiduje stosowanie art. 2 również do najmu okazjonalnego, przy spełnieniu warunku zgłoszenia. Dlatego sam brak wpisu wynajmującego jako właściciela w księdze wieczystej nie wyklucza najmu okazjonalnego.
Nie oznacza to zarazem, że każde użyczenie pozwala zawrzeć umowę okazjonalną. Osoba wynajmująca we własnym imieniu musi wykazać skuteczny tytuł do udostępnienia mieszkania oraz spełnić przesłanki podmiotowe i formalne. W przypadku użyczenia znaczenie mają dokument potwierdzający prawo do korzystania z lokalu oraz wyraźna zgoda użyczającego na jego dalszy najem.
Wymogi formalne najmu okazjonalnego
Umowa najmu okazjonalnego oraz jej zmiany wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności. Do umowy należy dołączyć:
- oświadczenie najemcy w formie aktu notarialnego o poddaniu się egzekucji oraz zobowiązaniu do opróżnienia i wydania lokalu;
- wskazanie przez najemcę innego lokalu, w którym będzie mógł zamieszkać w razie wykonania egzekucji obowiązku opróżnienia mieszkania;
- oświadczenie właściciela lub innej osoby mającej tytuł prawny do tego innego lokalu o zgodzie na zamieszkanie tam najemcy i osób z nim zamieszkujących; na żądanie wynajmującego podpis powinien być notarialnie poświadczony.
Zgoda męża na wynajęcie jego mieszkania przez żonę i oświadczenie dotyczące innego lokalu wskazanego przez przyszłego najemcę to dwa różne dokumenty. Nie można ich używać zamiennie. Kaucja przy najmie okazjonalnym jest fakultatywna i nie może przekraczać sześciokrotności miesięcznego czynszu obowiązującego w dniu zawarcia umowy.
Kto powinien podpisać najem okazjonalny użyczonego mieszkania?
Prawnik może sprawdzić umowę użyczenia, zgodę właściciela i pełnomocnictwo oraz ocenić, jak prawidłowo wskazać wynajmującego i przygotować załączniki.
Sprawdź dokumenty najmu z prawnikiem ›Forma zgody właściciela i praktyczne zabezpieczenia
Prawo nie wymaga szczególnej formy dla samej umowy użyczenia, dlatego może ona zostać zawarta także ustnie. Przy wynajmie mieszkania osobie trzeciej forma ustna jest jednak ryzykowna, bo w razie sporu trudniej udowodnić zakres zgody właściciela. Odrębnej oceny wymaga najem wspólnego mieszkania przez jednego małżonka.
Najlepiej przygotować prosty dokument, w którym właściciel potwierdza, że użycza lokal określonej osobie oraz zezwala jej na zawarcie umowy najmu albo najmu okazjonalnego z osobą trzecią. Jeżeli lokal należy do majątku wspólnego małżonków, trzeba dodatkowo sprawdzić zasady zarządu majątkiem wspólnym i to, kto powinien podpisać zgodę lub umowę najmu.
Wynajem we własnym imieniu czy w imieniu właściciela?
Wariant pierwszy: korzystający z użyczenia jest wynajmującym. Jeżeli ma skuteczne prawo do dalszego odpłatnego udostępnienia lokalu, podpisuje umowę we własnym imieniu. To on jest stroną najmu wobec lokatora i co do zasady wierzycielem czynszowym. W umowie można wskazać: „Wynajmująca: Anna Kowalska, działająca we własnym imieniu na podstawie umowy użyczenia oraz zgody właściciela na dalszy najem”.
Pani Anna ma pisemną umowę użyczenia mieszkania należącego do męża. Mąż wyraźnie zgodził się na wynajem i pobieranie czynszu przez żonę. Pani Anna podpisuje zwykłą umowę najmu jako wynajmująca, nie jako pełnomocnik męża. Jeżeli wybierze najem okazjonalny, musi dodatkowo spełnić wymogi art. 19a–19d ustawy, w tym samodzielnie dokonać wymaganego zgłoszenia jako strona wynajmująca.
Wariant drugi: wynajmującym jest właściciel lokalu. Właściciel podpisuje umowę osobiście albo udziela pełnomocnictwa osobie korzystającej z mieszkania. Wówczas w umowie można wskazać: „Wynajmujący: Jan Kowalski, reprezentowany przez pełnomocniczkę Annę Kowalską”. Prawa i obowiązki z najmu powstają po stronie Jana Kowalskiego; pełnomocniczka działa w jego imieniu, a nie jako odrębny wynajmujący (art. 95–99 Kodeksu cywilnego).
Do zawarcia umowy najmu okazjonalnego pełnomocnictwo powinno być pisemne, ponieważ sama umowa wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 99 § 1 Kodeksu cywilnego). Zgoda na dalsze udostępnienie lokalu nie jest równoznaczna z pełnomocnictwem do podpisywania umów w cudzym imieniu. Samo pełnomocnictwo także nie zmienia tego, kto jest stroną umowy.
Pani Ewa chce zająć się najmem okazjonalnym mieszkania ojca. Ojciec pozostaje wynajmującym, ale daje córce pisemne pełnomocnictwo do podpisania umowy w jego imieniu. W umowie, akcie notarialnym najemcy i zgłoszeniu do urzędu skarbowego należy prawidłowo wskazać ojca jako stronę wynajmującą; Ewa podpisuje dokumenty tylko w zakresie udzielonego umocowania.
Niejasna zgoda, zakaz dalszego udostępniania w umowie użyczenia albo pomieszanie ról właściciela, wynajmującego i pełnomocnika może prowadzić do sporu z właścicielem, najemcą lub problemów przy egzekucji opróżnienia lokalu.
Zgłoszenie najmu okazjonalnego i opróżnienie lokalu
Art. 19b ust. 1 zobowiązuje wynajmującego, określanego w tej ustawie jako „właściciel”, do zgłoszenia zawarcia umowy najmu okazjonalnego naczelnikowi urzędu skarbowego właściwemu według jego miejsca zamieszkania. Termin wynosi 14 dni od dnia rozpoczęcia najmu, a nie od dnia podpisania umowy. Jeżeli wynajmującym jest mąż, zgłoszenia dokonuje on lub działający w jego imieniu umocowany pełnomocnik. Jeżeli żona jest samodzielnym wynajmującym, obowiązek dotyczy jej.
Zgłoszenie przewidziane w art. 19b nie jest tym samym co podatkowe rozliczenie przychodów z czynszu. Dane wynajmującego powinny być spójne w umowie, załącznikach, zgłoszeniu i późniejszych dokumentach związanych z opróżnieniem lokalu. Wątpliwości dotyczące zmian osób lub dokumentów przy tej formule omawia również poradnik o zmianie lokatorów podczas najmu okazjonalnego i zgłoszeniu do urzędu skarbowego.
Brak zgłoszenia w ustawowym terminie powoduje, że zgodnie z art. 19b ust. 3 nie stosuje się art. 19c i 19d ustawy. Wynajmujący traci w szczególności możliwość skorzystania z opisanej tam uproszczonej procedury opróżnienia lokalu. Nie jest to jednak równoznaczne z automatyczną nieważnością całej umowy najmu.
Jeżeli po wygaśnięciu lub rozwiązaniu prawidłowo zgłoszonej umowy najemca nie opuszcza mieszkania, wynajmujący doręcza mu pisemne żądanie opróżnienia lokalu z urzędowo poświadczonym podpisem. Powinno ono przewidywać termin nie krótszy niż 7 dni od doręczenia. Następnie można wystąpić do sądu o nadanie klauzuli wykonalności notarialnemu oświadczeniu najemcy.
Do wniosku, zgodnie z art. 19d ust. 4, trzeba dołączyć żądanie z dowodem doręczenia albo wysłania go listem poleconym, dokument potwierdzający tytuł prawny osoby uprawnionej do wynajmowanego lokalu i potwierdzenie zgłoszenia najmu do urzędu skarbowego. Przy użyczeniu szczególnie ważne jest więc zachowanie pisemnej umowy i upoważnienia do dalszego wynajmowania. Samo niejasne ustne przyzwolenie może być niewystarczające dowodowo.
Jeżeli problemem są nieopłacone należności, przydatne jest także omówienie zaległości za czynsz przy najmie okazjonalnym. Zakończenie stosunku najmu i sama egzekucja opróżnienia mieszkania pozostają odrębnymi etapami.
Koszty, czynsz i odpowiedzialność przy użyczeniu
Biorący lokal do używania ponosi zwykłe koszty utrzymania rzeczy użyczonej. Wynika to z art. 713 Kodeksu cywilnego. Nie oznacza to jednak, że właściciel może dowolnie przerzucać na biorącego wszystkie koszty związane z lokalem, zwłaszcza takie, które wykraczają poza zwykłe utrzymanie rzeczy.
Jeżeli osoba biorąca lokal w użyczenie zawiera umowę najmu we własnym imieniu, co do zasady to jej przysługuje wierzytelność o czynsz od najemcy. Jeżeli występuje wyłącznie jako pełnomocnik właściciela, stroną umowy i co do zasady wierzycielem czynszowym jest właściciel. Faktyczny odbiorca przelewu nie musi być tożsamy z osobą uzyskującą przychód podlegający opodatkowaniu.
Strony powinny ustalić, kto i na jakiej podstawie otrzymuje czynsz oraz kto rozlicza podatkowo rzeczywisty przychód. Jest to szczególnie ważne między małżonkami, gdy mieszkanie należy tylko do jednego z nich, a umowę z lokatorem podpisuje drugie. Nie można automatycznie przyjąć, że cały czynsz zawsze rozlicza rzeczowy właściciel nieruchomości.
Warto jasno uregulować kaucję, opłaty za media, odpowiedzialność za szkody, przekazywanie korespondencji od najemcy oraz sposób zakończenia najmu. Przy umowie na czas oznaczony wypowiedzenie jest możliwe w przypadkach przewidzianych w umowie i przepisach. Więcej na ten temat wyjaśnia poradnik o rozwiązaniu umowy najmu okazjonalnego; porównanie podstaw korzystania z lokalu zawiera tekst umowa użyczenia mieszkania – prawa, koszty i wypowiedzenie.
Co powinno znaleźć się w zgodzie właściciela?
Dobra zgoda właściciela powinna wskazywać co najmniej: dane użyczającego, dane osoby korzystającej z lokalu, adres mieszkania, podstawę korzystania z niego, uprawnienie do oddania lokalu w najem osobie trzeciej, ewentualnie zgodę na najem okazjonalny, okres obowiązywania zgody oraz zasady pobierania czynszu i rozliczania opłat.
Warto dopisać, że właściciel zna planowany sposób korzystania z lokalu i zgadza się na podpisanie umowy najmu przez biorącego we własnym imieniu, jeżeli taki wariant strony rzeczywiście wybierają. Jeśli wynajmującym ma być właściciel, należy zamiast tego przygotować odpowiednie pełnomocnictwo. Można też określić maksymalną liczbę mieszkańców, zakaz dalszego podnajmu, konieczność zaakceptowania najemcy i obowiązek zwrotu lokalu po zakończeniu użyczenia.
FAQ
Czy brak wpisu w księdze wieczystej wyklucza najem okazjonalny?
Nie. Ustawa o ochronie praw lokatorów szerzej definiuje właściciela w art. 2 ust. 1 pkt 2. Osoba niebędąca rzeczowym właścicielem musi jednak mieć skuteczne prawo do dalszego wynajmowania lokalu i spełnić wymagania najmu okazjonalnego, w tym dotyczące dokumentów.
Czy zgoda właściciela na wynajem musi być pisemna?
Dla samej zgody z art. 712 § 2 Kodeksu cywilnego nie przewidziano szczególnej formy, ale pisemny dokument jest zdecydowanie bezpieczniejszy. Pomaga udowodnić zgodę na dalszy najem, a nie tylko na osobiste zamieszkiwanie.
Czy zgoda na podnajem jest jednocześnie pełnomocnictwem?
Nie. Zgoda pozwala korzystającemu oddać lokal osobie trzeciej, natomiast pełnomocnictwo upoważnia do składania oświadczeń w imieniu właściciela. Trzeba od początku ustalić, kto rzeczywiście będzie wynajmującym.
Co grozi za wynajęcie mieszkania bez zgody użyczającego?
Użyczający może zarzucić naruszenie warunków użyczenia i w zależności od okoliczności żądać zwrotu lokalu. Możliwe są także roszczenia odszkodowawcze, jeżeli powstała szkoda. Sama umowa zawarta z najemcą wymaga odrębnej oceny.
Kto płaci podatek od czynszu przy wynajmie użyczonego mieszkania?
Decydują rzeczywisty podmiot uzyskujący przychód, konstrukcja umowy i okoliczności sprawy, a nie sam wpis w księdze wieczystej. Obowiązek podatkowy trzeba odróżnić od zgłoszenia najmu okazjonalnego w ciągu 14 dni.
Czy brak zgłoszenia do urzędu skarbowego unieważnia umowę?
Nie powoduje automatycznie nieważności całej umowy. Art. 19b ust. 3 wyłącza wtedy stosowanie art. 19c i 19d, przez co wynajmujący nie może korzystać z przewidzianej w tych przepisach szczególnej procedury.
Czy zgoda na lokal wskazany na wypadek egzekucji zastępuje zgodę użyczającego?
Nie. Oświadczenie z art. 19a ust. 2 pkt 3 dotyczy innego mieszkania, do którego najemca będzie mógł się przenieść. Zgoda użyczającego odnosi się natomiast do mieszkania będącego przedmiotem najmu.
Wynajem mieszkania, które zostało wcześniej użyczone, wymaga jasnego określenia zgody użyczającego oraz strony przyszłej umowy. Jeśli wybrano najem okazjonalny, trzeba dodatkowo zadbać o pisemną umowę, załączniki, zgłoszenie w terminie i dokumenty pozwalające wykazać tytuł prawny do lokalu. Spójny komplet dokumentów ułatwia zarówno rozliczenia, jak i ewentualne zakończenie najmu.
Twoja sytuacja wymaga indywidualnej oceny?
Opisz sprawę i najważniejsze okoliczności. Prawnik może ocenić problem na podstawie konkretnego stanu faktycznego i wskazać możliwe dalsze działania.
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła:
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 795, w szczególności art. 95–99, 659, 710, 712 i 713 – tekst aktu
- Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, tekst jednolity: Dz.U. z 2023 r. poz. 725, w szczególności art. 2 i art. 19a–19e – tekst aktu
