Jak zgodnie z prawem usunąć z domu alkoholika?

Czy właściciel może sam usunąć z domu ojca alkoholika?

Sam fakt, że Pani i brat jesteście właścicielami domu, nie oznacza, że możecie fizycznie usunąć ojca, wymienić zamki, wyrzucić jego rzeczy albo uniemożliwić mu wejście do budynku bez zachowania procedury. Takie działanie mogłoby wywołać kolejne spory, w tym zarzut naruszenia posiadania, nawet jeżeli ojciec zachowuje się nagannie.

W opisanej sytuacji trzeba rozdzielić dwie ścieżki. Pierwsza to klasyczna droga właścicielska: wypowiedzenie podstawy korzystania z domu i pozew o eksmisję. Druga to ochrona przed przemocą domową, jeżeli awantury, groźby, agresja, poniżanie, niszczenie rzeczy albo zastraszanie domowników mają taki charakter, że zagrażają bezpieczeństwu lub uniemożliwiają normalne życie.

Jak ustalić, czy ojciec ma prawo mieszkać w domu?

Najpierw trzeba ustalić, czy ojciec ma jakikolwiek tytuł prawny do domu. Inaczej wygląda sprawa, gdy jest współwłaścicielem, najemcą, ma ustanowioną służebność mieszkania albo dożywocie, a inaczej, gdy mieszka tam tylko za zgodą właścicieli.

Jeżeli ojciec nie jest współwłaścicielem i nie ma odrębnego prawa do domu, jego zamieszkiwanie najczęściej można traktować jako użyczenie. Użyczenie polega na tym, że właściciel pozwala drugiej osobie bezpłatnie używać rzeczy. Taka zgoda może być udzielona także dorozumianie, bez pisemnej umowy.

Osoba korzystająca z domu na podstawie użyczenia powinna używać go zgodnie z jego przeznaczeniem i ponosić zwykłe koszty utrzymania rzeczy użyczonej. Jeżeli domownik nadużywa alkoholu, wszczyna awantury, doprowadza do interwencji policji, niszczy rzeczy, nie dokłada się do kosztów i uniemożliwia innym domownikom spokojne korzystanie z domu, właściciele mają mocne argumenty za zakończeniem użyczenia.

Wypowiedzenie użyczenia i wezwanie do opuszczenia domu

Pierwszym praktycznym krokiem powinno być pisemne wypowiedzenie zgody na dalsze zamieszkiwanie oraz wezwanie ojca do opuszczenia i wydania domu w określonym terminie. Pismo powinni podpisać oboje współwłaściciele, czyli Pani i brat. Warto wysłać je listem poleconym za potwierdzeniem odbioru albo doręczyć przy świadku.

W piśmie należy wskazać, że właściciele odwołują zgodę na dalsze bezpłatne korzystanie z domu, żądają opróżnienia nieruchomości z rzeczy osobistych oraz wydania kluczy. Dobrze jest opisać konkretne przyczyny: interwencje policji, awantury, brak partycypacji w kosztach, zakłócanie spokoju domowników i brak możliwości normalnego korzystania z domu przez właścicieli.

Nie ma jednego ustawowego terminu wypowiedzenia dla takiej dorozumianej zgody. Termin powinien być rozsądny i dopasowany do sytuacji. Przy zachowaniach agresywnych albo zagrażających domownikom można wyznaczyć termin krótki, ale w razie późniejszego procesu trzeba umieć wykazać, dlaczego dalsze tolerowanie obecności ojca było niemożliwe.

Pozew o eksmisję po bezskutecznym wezwaniu

Jeżeli ojciec nie wyprowadzi się dobrowolnie, właściciele mogą wnieść pozew o eksmisję, czyli o nakazanie opróżnienia, opuszczenia i wydania domu. Podstawą takiego żądania jest przede wszystkim prawo własności oraz roszczenie właściciela przeciwko osobie, która włada rzeczą bez skutecznego tytułu prawnego.

Pozew wnosi się do sądu rejonowego właściwego według położenia nieruchomości. W pozwie należy wskazać wszystkich współwłaścicieli jako powodów, opisać stan faktyczny i dołączyć dowody. Opłata sądowa od pozwu o opróżnienie lokalu wynosi 200 zł.

W sprawie o eksmisję sąd bada, czy pozwany ma tytuł prawny do zajmowania domu oraz czy istnieją podstawy do nakazania mu opuszczenia nieruchomości. Jeżeli ojciec nie ma już zgody właścicieli na zamieszkiwanie, nie jest współwłaścicielem i nie przysługuje mu inne prawo do domu, właściciele mogą domagać się wydania nieruchomości.

Dowody, które warto zebrać przed sprawą

W sprawach rodzinnych i mieszkaniowych sąd bardzo często opiera się na konkretnych dowodach, a nie tylko na ogólnym opisie konfliktu. Dlatego warto zgromadzić przede wszystkim notatki z interwencji policji, dokumentację procedury „Niebieskie Karty”, zeznania świadków, zdjęcia uszkodzeń, rachunki pokazujące, kto ponosi koszty domu, korespondencję z ojcem oraz ewentualną dokumentację medyczną lub psychologiczną dotyczącą skutków przemocy albo długotrwałego stresu.

Jeżeli policja była wzywana wielokrotnie, warto wystąpić o potwierdzenie interwencji albo wnioskować w pozwie, aby sąd zwrócił się o dokumentację. Warto też zapisywać daty i przebieg najpoważniejszych zdarzeń, ponieważ po kilku miesiącach trudno odtworzyć chronologię awantur.

Najem socjalny lokalu i sytuacja osoby eksmitowanej

W wyroku nakazującym opróżnienie lokalu sąd rozstrzyga, czy osobie eksmitowanej przysługuje uprawnienie do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu, czy też takiego uprawnienia nie ma. Dawniej powszechnie używano określenia „lokal socjalny”, ale aktualnie ustawa posługuje się pojęciem najmu socjalnego lokalu.

Sąd musi brać pod uwagę sytuację osobistą pozwanego, w tym wiek, stan zdrowia, niepełnosprawność, bezrobocie, uprawnienia emerytalne lub rentowe oraz możliwość zamieszkania w innym miejscu. W niektórych kategoriach spraw sąd ma obowiązek orzec o uprawnieniu do najmu socjalnego lokalu, chyba że dana osoba może zamieszkać gdzie indziej albo jej sytuacja materialna pozwala samodzielnie zaspokoić potrzeby mieszkaniowe.

Jednocześnie ustawa przewiduje istotne wyjątki. Ochrona związana z najmem socjalnym oraz zimowym wstrzymaniem eksmisji nie działa tak samo w każdej sprawie. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy przyczyną eksmisji jest przemoc domowa, rażące lub uporczywe naruszanie porządku domowego albo zachowanie czyniące uciążliwym korzystanie z innych lokali.

Przemoc domowa a szybsze usunięcie sprawcy z mieszkania

Jeżeli zachowanie ojca nie ogranicza się do samego nadużywania alkoholu, lecz obejmuje przemoc fizyczną, psychiczną, ekonomiczną, groźby, zastraszanie, poniżanie, niszczenie rzeczy albo inne zachowania naruszające bezpieczeństwo domowników, należy rozważyć tryb z ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej.

Osoba doznająca przemocy domowej może żądać, aby sąd zobowiązał sprawcę wspólnie zajmującego mieszkanie do jego opuszczenia i bezpośredniego otoczenia albo zakazał mu zbliżania się do mieszkania i jego otoczenia. Co ważne, z takiej ochrony można korzystać nie tylko wtedy, gdy osoba doznająca przemocy jest właścicielem domu. Liczy się fakt wspólnego zajmowania mieszkania i potrzeba ochrony przed przemocą.

W sytuacji bezpośredniego zagrożenia trzeba wzywać policję. Policja może wydać sprawcy przemocy domowej nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i zakaz zbliżania się do niego. Taki środek ma charakter pilny i tymczasowy, a następnie można wystąpić do sądu o dalszą ochronę.

Czy brak dokładania się do kosztów wystarczy do eksmisji?

Sam brak płacenia za media, opał, remonty albo utrzymanie domu zwykle nie jest jedynym i automatycznym powodem do natychmiastowego usunięcia domownika. Jest jednak ważnym argumentem, zwłaszcza gdy dana osoba mieszka w domu bezpłatnie, korzysta z nieruchomości dzięki zgodzie właścicieli, a jednocześnie nie ponosi zwykłych kosztów utrzymania.

Po zakończeniu użyczenia osoba zajmująca dom bez tytułu prawnego może być zobowiązana do płacenia odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości. W praktyce warto połączyć żądanie opuszczenia domu z uporządkowaniem rozliczeń, ale wysokość roszczeń pieniężnych zależy od dowodów, wartości korzystania z nieruchomości i ponoszonych kosztów.

Co zrobić krok po kroku?

1. Sprawdźcie, czy ojciec jest współwłaścicielem, najemcą, ma służebność, dożywocie albo inne prawo do domu.
2. Jeżeli mieszka wyłącznie za zgodą właścicieli, przygotujcie pisemne wypowiedzenie użyczenia i wezwanie do opuszczenia domu.
3. Zbierajcie dowody awantur, interwencji policji, braku udziału w kosztach i wpływu zachowania ojca na domowników.
4. Jeżeli występuje przemoc domowa, wzywajcie policję i rozważcie wniosek o nakaz opuszczenia mieszkania przez sprawcę przemocy.
5. Po bezskutecznym upływie terminu z wezwania wnieście pozew o eksmisję do sądu właściwego dla położenia domu.
6. W pozwie opiszcie, dlaczego dalsze zamieszkiwanie ojca narusza prawa właścicieli i uniemożliwia normalne korzystanie z nieruchomości.

FAQ

Czy można wymienić zamki i nie wpuścić ojca do domu?

Co do zasady nie należy tego robić bez wyroku, nakazu albo innej wyraźnej podstawy prawnej. Samowolne uniemożliwienie wejścia do domu może doprowadzić do dodatkowego sporu o naruszenie posiadania. Bezpieczniejszą drogą jest wypowiedzenie zgody na zamieszkiwanie, wezwanie do opuszczenia domu, a następnie pozew albo tryb ochrony przed przemocą.

Czy zameldowanie daje ojcu prawo do mieszkania?

Nie. Meldunek ma charakter ewidencyjny i sam w sobie nie tworzy prawa do lokalu. Jeżeli ojciec jest zameldowany, ale nie ma tytułu prawnego do domu, meldunek nie blokuje pozwu o eksmisję. Wymeldowanie nie zastępuje jednak eksmisji i nie powoduje automatycznego fizycznego opuszczenia domu.

Czy alkoholizm sam w sobie wystarczy do eksmisji?

Nie chodzi wyłącznie o sam fakt choroby alkoholowej, lecz o konkretne zachowania i ich skutki: awantury, przemoc, groźby, niszczenie mienia, uporczywe zakłócanie spokoju, brak ponoszenia kosztów i uniemożliwianie właścicielom korzystania z domu. Im lepiej udokumentowane zdarzenia, tym mocniejsza sprawa.

Kto może wystąpić z pozwem o eksmisję?

Z pozwem powinni wystąpić właściciele domu. Jeżeli nieruchomość należy do Pani i brata po 1/2, najlepiej, aby oboje byli powodami. Jeżeli jeden współwłaściciel nie chce działać, sprawa może wymagać osobnej analizy, ponieważ czynności dotyczące wspólnej nieruchomości zależą od rodzaju czynności i stanowiska pozostałych współwłaścicieli.

Co zrobić, gdy dochodzi do przemocy domowej?

W razie zagrożenia należy wzywać policję. Można też skorzystać z procedury „Niebieskie Karty” oraz wystąpić do sądu o zobowiązanie sprawcy przemocy domowej do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia. Ten tryb może być szybszy i bardziej adekwatny niż oczekiwanie wyłącznie na klasyczny wyrok eksmisyjny.

Ile kosztuje pozew o eksmisję?

Stała opłata sądowa od pozwu o opróżnienie lokalu wynosi 200 zł. Do tego mogą dojść koszty pełnomocnika, opłaty za odpisy dokumentów, ewentualne koszty egzekucji komorniczej oraz koszty związane z uzyskaniem dodatkowych dowodów.

Czy sąd zawsze przyzna najem socjalny lokalu?

Nie zawsze. Sąd ocenia sytuację pozwanego i stosuje ustawowe zasady oraz wyjątki. Znaczenie mają między innymi wiek, zdrowie, dochody, status bezrobotnego, możliwość zamieszkania gdzie indziej oraz przyczyna eksmisji. W sprawach związanych z przemocą domową albo rażąco nagannym zachowaniem ochrona osoby eksmitowanej może być ograniczona.

Źródła

• Kodeks cywilny, w szczególności art. 140, art. 222 oraz art. 710–716: tekst aktu w ISAP.
• Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, w szczególności art. 13–18: tekst aktu w ISAP.
• Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej, w szczególności art. 11a: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 27 pkt 11: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Informacje Ministerstwa Sprawiedliwości o natychmiastowej ochronie przed przemocą domową: gov.pl.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.