Zakaz palenia na klatce schodowej w bloku – co robić?

Ustawowy zakaz palenia a regulamin budynku – dwa różne reżimy

W sprawie palenia na klatce schodowej trzeba rozdzielić dwie podstawy prawne. Pierwszą jest ustawowy zakaz palenia wynikający z art. 5 ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych. Jeżeli konkretne miejsce jest objęte tym przepisem, palenie może stanowić wykroczenie zagrożone grzywną do 500 zł.

Drugą podstawą jest wewnętrzny zakaz dotyczący korzystania z części wspólnych. Może on wynikać z regulaminu porządku domowego, uchwały wspólnoty, regulacji spółdzielni, umowy najmu albo zasad obowiązujących w zasobach TBS/SIM. Taki zakaz może być wiążący dla mieszkańców, ale jego naruszenie nie staje się z tego powodu automatycznie wykroczeniem z ustawy antytytoniowej.

Rozróżnienie jest istotne także przy oznakowaniu. Tabliczka z zakazem palenia może informować o obowiązującym regulaminie i ułatwiać wykazanie, że mieszkaniec znał zasady porządkowe. Samo umieszczenie tabliczki nie powoduje jednak, że zwykła klatka schodowa staje się miejscem objętym art. 5 ustawy.

Miejsca objęte zakazem palenia według ustawy

Art. 5 ust. 1 ustawy zakazuje palenia wyrobów tytoniowych, w tym nowatorskich wyrobów tytoniowych, oraz papierosów elektronicznych w określonych miejscach. Katalog obejmuje między innymi zakłady lecznicze, jednostki systemu oświaty, uczelnie, pomieszczenia zakładów pracy, lokale gastronomiczno-rozrywkowe, środki transportu publicznego, przystanki, pomieszczenia obiektów sportowych oraz ogólnodostępne miejsca przeznaczone do zabaw dzieci. W pkt 11 wymieniono również „inne pomieszczenia dostępne do użytku publicznego”.

Zwykła klatka schodowa domu wielorodzinnego nie została wymieniona w tym katalogu wprost. Nie należy też automatycznie uznawać jej za pomieszczenie dostępne do użytku publicznego tylko dlatego, że korzystają z niej mieszkańcy, ich goście, listonosze, kurierzy czy pracownicy techniczni.

Departament Zdrowia Publicznego Ministerstwa Zdrowia w stanowisku dotyczącym palenia na balkonach i klatkach schodowych wskazał, że domy mieszkalne, w tym wielorodzinne, nie należą do kategorii wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 1–10 ani do kategorii „innych pomieszczeń dostępnych do użytku publicznego” z pkt 11. Jednocześnie resort wskazał na możliwość regulowania palenia w częściach wspólnych budynków wielorodzinnych przez odpowiednie zasady porządkowe. Stanowisko ministerstwa nie jest źródłem prawa ani orzeczeniem sądu, ale jest istotną wskazówką przy wykładni przepisu.

Osobną możliwość przewiduje art. 5 ust. 4. Rada gminy może w drodze uchwały ustanowić inne miejsca przeznaczone do użytku publicznego jako strefy wolne od dymu tytoniowego, pary z papierosów elektronicznych i substancji uwalnianych za pomocą nowatorskich wyrobów tytoniowych. Uchwała rady gminy jest jednak czym innym niż regulamin konkretnego budynku. Przed powołaniem się na lokalny zakaz trzeba sprawdzić treść obowiązującej uchwały i to, czy rzeczywiście obejmuje ona dane miejsce.

Ustawowy zakaz obejmuje także palenie papierosów elektronicznych. Po zmianach obowiązujących od 2025 r. ustawowa definicja palenia papierosów elektronicznych obejmuje również spożywanie pary niezawierającej nikotyny.

Kiedy rzeczywiście grozi grzywna do 500 zł?

Art. 13 ust. 2 ustawy przewiduje grzywnę do 500 zł dla osoby, która pali wyroby tytoniowe, nowatorskie wyroby tytoniowe lub papierosy elektroniczne wbrew postanowieniom art. 5. To powiązanie jest zasadnicze: najpierw trzeba ustalić, czy zakaz z art. 5 obejmuje miejsce, w którym doszło do palenia.

Nieprawidłowe jest więc założenie, że każde palenie na klatce schodowej wbrew regulaminowi może zakończyć się mandatem do 500 zł. Jeżeli mamy do czynienia wyłącznie z wewnętrznym zakazem obowiązującym w prywatnym budynku mieszkalnym, podstawą działania są przede wszystkim zasady porządku domowego, uprawnienia właściciela lub zarządcy oraz – przy poważniejszych uciążliwościach – przepisy prawa cywilnego i ustawy o ochronie praw lokatorów.

Tak samo należy oceniać oznakowanie. Art. 5 ust. 1a nakłada obowiązek umieszczenia informacji o zakazie na właściciela lub zarządzającego obiektem, w którym zakaz ustawowy rzeczywiście obowiązuje. Z przepisu nie wynika odwrotna zasada, zgodnie z którą samo zawieszenie znaku tworzyłoby ustawowy zakaz.

Czy wspólnota, spółdzielnia albo TBS/SIM może zakazać palenia?

Tak. Zasady korzystania z klatki schodowej, korytarza, windy i innych części wspólnych mogą być regulowane w ramach zarządu nieruchomością i porządku domowego. Wspólnota mieszkaniowa może określać zasady korzystania z nieruchomości wspólnej w granicach swoich kompetencji, spółdzielnia może posługiwać się statutem i regulaminami, a TBS/SIM jako właściciel i wynajmujący może określać obowiązki lokatorów w umowie i regulaminie.

Regulamin może zatem zabraniać palenia w częściach wspólnych i stanowić podstawę do upomnienia mieszkańca, skierowania do niego pisemnego wezwania albo podjęcia dalszych działań właściwych dla jego tytułu prawnego do lokalu. Jeżeli zakaz ma obejmować także papierosy elektroniczne i nowatorskie wyroby tytoniowe, najlepiej, aby regulamin wskazywał to jednoznacznie.

Warto jednak pamiętać, że wspólnota lub zarządca nie mogą przez sam regulamin stworzyć odpowiedzialności wykroczeniowej przewidzianej w art. 13 ust. 2. Regulamin i ustawa funkcjonują tu jako odrębne podstawy działania.

Jak zgłosić palenie na klatce lub korytarzu?

Przy zwykłym budynku mieszkalnym najskuteczniejsze jest rozpoczęcie od zarządcy, administracji, zarządu wspólnoty, spółdzielni albo TBS/SIM. Zgłoszenie najlepiej złożyć pisemnie lub pocztą elektroniczną, aby pozostał ślad podjętej interwencji.

1. Sprawdź regulamin porządku domowego, uchwały dotyczące korzystania z części wspólnych i – w przypadku najmu – odpowiednie postanowienia umowy.
2. Wskaż dokładnie miejsce, daty i częstotliwość palenia oraz osobę, której dotyczy zgłoszenie, jeżeli można ją wiarygodnie zidentyfikować.
3. Opisz skutki, zwłaszcza przedostawanie się dymu do mieszkań, utrudnione korzystanie z klatki, pozostawianie niedopałków albo inne naruszenia porządku.
4. Poproś o pisemne wezwanie sprawcy do przestrzegania regulaminu oraz o informację, jakie działania zarządca podjął.
5. Zachowuj kopie zgłoszeń i odpowiedzi, ponieważ przy powtarzających się naruszeniach mogą później stanowić ważny materiał dowodowy.

Jeżeli problem wykracza poza samo palenie i obejmuje również hałas, zapachy, zaśmiecanie lub inne konflikty, pomocne może być omówienie dotyczące uciążliwego sąsiada w bloku. W przypadku naruszeń dotyczących wspólnych ciągów komunikacyjnych warto też zobaczyć, jak rozwiązywane są inne problemy związane z korzystaniem z klatki schodowej.

Jak udokumentować powtarzające się palenie?

Dokumentacja jest szczególnie ważna wtedy, gdy naruszenia powtarzają się, a zarządca lub właściciel lokalu ma podjąć dalej idące działania. Warto zapisywać daty i godziny zdarzeń, miejsce, czas trwania, nazwiska świadków oraz informacje o wcześniejszych zgłoszeniach.

Przydatne mogą być zdjęcia niedopałków, popielniczek ustawianych w części wspólnej lub innych skutków zachowania. Jeżeli dym regularnie przedostaje się do mieszkania, warto również odnotowywać takie przypadki oraz okoliczności, w których do tego dochodzi.

Fotografowanie lub nagrywanie konkretnej osoby wymaga ostrożności. Materiał przeznaczony do ochrony swoich praw nie powinien być bez potrzeby publikowany w internecie, rozsyłany sąsiadom ani wykorzystywany do publicznego piętnowania sprawcy. Zakres dopuszczalnego wykorzystania nagrania może zależeć od okoliczności sprawy. Zbliżone problemy dotyczące prywatności w częściach wspólnych opisuje porada o kamerach i ochronie prywatności na klatce schodowej.

Kiedy wzywać Policję lub straż miejską?

Interwencja w związku z wykroczeniem z ustawy antytytoniowej jest uzasadniona przede wszystkim wtedy, gdy konkretne miejsce rzeczywiście podlega zakazowi z art. 5. Może to wynikać bezpośrednio z art. 5 ust. 1 albo z ustanowienia przez radę gminy odpowiedniej strefy na podstawie art. 5 ust. 4.

Jeżeli natomiast chodzi o zwykłą klatkę schodową prywatnego budynku mieszkalnego, a zakaz wynika wyłącznie z regulaminu wspólnoty, spółdzielni lub TBS/SIM, nie należy przedstawiać zgłoszenia tak, jakby samo naruszenie regulaminu stanowiło wykroczenie z art. 13 ust. 2. W takim przypadku podstawowym torem jest interwencja zarządcy i wykorzystanie instrumentów związanych z porządkiem domowym.

Policja lub straż miejska mogą oczywiście interweniować, jeżeli zachowaniu towarzyszą inne zdarzenia stanowiące odrębną podstawę działania, na przykład awantura, zagrożenie bezpieczeństwa albo inne wykroczenie. Nie oznacza to jednak, że mandat zostanie nałożony właśnie za naruszenie zakazu palenia.

Jeżeli charakter miejsca jest nietypowy – na przykład w budynku znajdują się również zakłady pracy, placówki medyczne lub inne obiekty wymienione w art. 5 – przed zgłoszeniem warto ustalić, jaką funkcję pełni konkretna przestrzeń, w której dochodzi do palenia.

Co może zrobić zarządca TBS/SIM, wspólnota albo spółdzielnia?

Zarządca nie jest organem uprawnionym do wystawiania mandatu za wykroczenie z ustawy antytytoniowej. Może natomiast egzekwować zasady korzystania z części wspólnych w granicach przysługujących mu kompetencji. Typowe działania to pisemne przypomnienie regulaminu, wezwanie do zaprzestania naruszeń, kontakt z właścicielem lokalu, zebranie zgłoszeń mieszkańców i podjęcie czynności przewidzianych w regulaminie lub umowie.

Dalsze możliwości zależą od tego, z jakiego tytułu prawnego sprawca korzysta z lokalu. Inaczej wygląda sytuacja najemcy TBS/SIM lub prywatnego lokalu, inaczej właściciela odrębnego lokalu, a jeszcze inaczej osoby korzystającej z lokalu spółdzielczego. Sam fakt zamieszkiwania w tym samym budynku nie przesądza, jakie środki można zastosować.

W przypadku lokatora znaczenie może mieć art. 11 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie praw lokatorów. Jeżeli mimo pisemnego upomnienia nadal wykracza on w sposób rażący lub uporczywy przeciwko porządkowi domowemu, czyniąc uciążliwym korzystanie z innych lokali, właściciel może – przy spełnieniu ustawowych warunków – wypowiedzieć stosunek prawny nie później niż na miesiąc naprzód, na koniec miesiąca kalendarzowego.

Nie wystarczy jednak pojedynczy przypadek zapalenia papierosa. Znaczenie mają częstotliwość, stopień uciążliwości, wcześniejsze pisemne upomnienia, reakcja lokatora oraz zgromadzone dowody.

Gdy dym przedostaje się do mieszkania – środki cywilne

Długotrwałe zadymianie może przestać być wyłącznie kwestią porządku na klatce. Jeżeli dym regularnie przenika do mieszkania i rzeczywiście utrudnia korzystanie z niego, trzeba rozważyć przepisy prawa cywilnego właściwe dla konkretnego źródła uciążliwości i statusu stron.

Jeżeli oddziaływanie pochodzi z sąsiedniej nieruchomości lub lokalu i przekracza przeciętną miarę wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych, właściciel może rozważyć ochronę przed immisjami na podstawie art. 144 Kodeksu cywilnego w związku z art. 222 § 2 K.c. Roszczenie może zmierzać do przywrócenia stanu zgodnego z prawem i zaniechania naruszeń.

Przy paleniu bezpośrednio na klatce schodowej możliwość zastosowania tych przepisów trzeba oceniać ostrożniej, ponieważ znaczenie ma to, kto jest sprawcą, gdzie dokładnie powstaje uciążliwość i z jakiego prawa korzysta. Nie każde zadymienie części wspólnej jest klasyczną immisją pomiędzy dwiema nieruchomościami.

W szczególnie poważnych sytuacjach mogą mieć znaczenie również art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego dotyczące dóbr osobistych. Jeżeli bezprawne i długotrwałe zachowanie realnie narusza na przykład zdrowie albo prywatność i spokojne korzystanie z mieszkania, można rozważyć żądanie zaniechania naruszeń. Sama niechęć do zapachu dymu nie wystarcza jednak automatycznie do stwierdzenia naruszenia dóbr osobistych – potrzebna jest ocena konkretnej skali i skutków zachowania.

Czy uporczywe palenie może prowadzić do rozwiązania najmu albo eksmisji?

Takie konsekwencje są możliwe tylko w poważnych przypadkach i zależą od tytułu prawnego osoby zajmującej lokal. W stosunku do lokatora art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie praw lokatorów pozwala innemu lokatorowi albo właścicielowi innego lokalu w tym samym budynku wytoczyć powództwo o rozwiązanie przez sąd stosunku prawnego uprawniającego uciążliwego lokatora do używania lokalu i nakazanie jego opróżnienia, jeżeli lokator wykracza w sposób rażący lub uporczywy przeciwko porządkowi domowemu, czyniąc uciążliwym korzystanie z innych lokali.

Jest to środek daleko idący. Zwykle wymaga wykazania długotrwałości albo dużego nasilenia naruszeń i ich wpływu na innych mieszkańców. Wcześniejsze pisemne zgłoszenia i upomnienia mogą mieć duże znaczenie dowodowe. Podobny mechanizm dotyczący uporczywych naruszeń porządku przez lokatorów omawia porada o uciążliwych lokatorach i porządku domowym.

Jeżeli sprawcą jest właściciel odrębnego lokalu, nie stosuje się wobec niego mechanizmu wypowiedzenia najmu. W skrajnych sytuacjach znaczenie może mieć art. 16 ustawy o własności lokali, który pozwala wspólnocie mieszkaniowej żądać w procesie sprzedaży lokalu w drodze licytacji, gdy właściciel między innymi rażąco lub uporczywie wykracza przeciwko porządkowi domowemu albo swoim zachowaniem czyni korzystanie z innych lokali lub nieruchomości wspólnej uciążliwym. Jest to instrument wyjątkowy i pojedyncze przypadki palenia nie uzasadniają tak daleko idącego działania.

Niezależnie od tytułu prawnego nie wolno samodzielnie usuwać mieszkańca z lokalu, wymieniać zamków ani stosować innych form samowolnej eksmisji. Ewentualne opróżnienie lokalu wymaga odpowiedniej podstawy prawnej i postępowania przed sądem.

FAQ

Czy za palenie na zwykłej klatce zawsze grozi 500 zł mandatu?

Nie. Grzywna do 500 zł z art. 13 ust. 2 grozi za palenie wbrew art. 5 ustawy antytytoniowej. Zwykła klatka schodowa budynku mieszkalnego nie jest w art. 5 ust. 1 wymieniona wprost, a samo obowiązywanie regulaminu budynku nie tworzy wykroczenia z tego przepisu.

Czy wspólnota lub TBS/SIM może zakazać palenia w regulaminie?

Tak, w granicach swoich kompetencji może określić zasady korzystania z części wspólnych i zakazać w nich palenia. Naruszenie takiego zakazu może prowadzić do upomnienia i innych działań organizacyjnych lub cywilnych, ale nie jest automatycznie podstawą grzywny z art. 13 ust. 2 ustawy antytytoniowej.

Czy tabliczka „zakaz palenia” na klatce oznacza, że można dostać mandat?

Nie sama tabliczka. Może ona informować o wewnętrznym regulaminie albo o zakazie ustawowym, jeżeli taki rzeczywiście obowiązuje. O odpowiedzialności z art. 13 ust. 2 decyduje podstawa zakazu w art. 5, a nie samo oznakowanie.

Czy zakaz ustawowy obejmuje papierosy elektroniczne?

Tak. Jeżeli dane miejsce jest objęte art. 5, zakaz dotyczy również palenia papierosów elektronicznych. Aktualna definicja ustawowa obejmuje także spożywanie pary niezawierającej nikotyny. W przypadku zakazu wyłącznie regulaminowego trzeba dodatkowo sprawdzić jego dokładne brzmienie.

Czy można wezwać Policję albo straż miejską?

Tak, ale przy zgłoszeniu wykroczenia z ustawy antytytoniowej trzeba mieć podstawę do twierdzenia, że konkretne miejsce podlega art. 5. Jeżeli zakaz na zwykłej klatce wynika wyłącznie z regulaminu budynku, właściwym pierwszym adresatem jest zarządca. Policja lub straż mogą mieć podstawę do interwencji z innych powodów, jeżeli zachowaniu towarzyszy odrębne naruszenie prawa.

Co zrobić, gdy zarządca ignoruje zgłoszenia?

Warto ponowić zgłoszenie pisemnie, wskazać konkretne daty i skutki naruszeń oraz zażądać informacji o podjętych czynnościach. Jeżeli problem jest uporczywy i dym realnie utrudnia korzystanie z mieszkania, można następnie rozważyć formalne wezwanie do zaprzestania naruszeń albo środki cywilne dobrane do statusu sprawcy i charakteru uciążliwości.

Czy za uporczywe palenie można eksmitować lokatora?

Jednorazowe lub sporadyczne palenie co do zasady nie wystarczy. W przypadku lokatora rozwiązanie stosunku prawnego i opróżnienie lokalu może być rozważane przy rażącym lub uporczywym naruszaniu porządku domowego, które czyni uciążliwym korzystanie z innych lokali. Konieczne są odpowiednia podstawa prawna, dowody i – gdy wymagają tego przepisy – postępowanie sądowe.