Ojciec chce eksmitować rodzinę z domu – co zrobić?

Czy ojciec jako właściciel może wyrzucić domowników?

Nie może zrobić tego samowolnie. Prawo własności daje ojcu możliwość dochodzenia roszczeń dotyczących domu, ale nie daje mu prawa do fizycznego usunięcia domowników, wyniesienia ich rzeczy, odcięcia mediów czy wymiany zamków bez odpowiedniej podstawy prawnej. Nawet osoba, która nie jest właścicielem, może korzystać z ochrony posiadania, jeżeli faktycznie mieszka w lokalu.

Przymusowe opróżnienie domu wymaga co do zasady wyroku sądu, klauzuli wykonalności i egzekucji prowadzonej przez komornika. W praktyce oznacza to, że groźba natychmiastowego wyrzucenia z domu nie jest jeszcze eksmisją. Jeżeli ojciec próbuje usunąć Państwa siłą, należy wzywać Policję, dokumentować zdarzenia i niezwłocznie rozważyć działania cywilne, w tym ochronę naruszonego posiadania. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku: eksmisja męża z domu.

Trzeba też odróżnić własność domu od prawa do spokojnego korzystania z lokalu. Jeżeli przez lata ojciec tolerował Państwa zamieszkiwanie, a Państwo ponosili koszty utrzymania domu, można mówić co najmniej o dorozumianej zgodzie na korzystanie z nieruchomości. Najczęściej będzie to użyczenie albo inny podobny stosunek prawny, który wymaga odrębnej oceny pod kątem wypowiedzenia i skutków dla domowników.

Czy macie prawo do domu?

Z opisu wynika, że dom jest własnością ojca, więc samo wieloletnie zamieszkiwanie nie oznacza automatycznie nabycia własności ani współwłasności. Nie można jednak przyjmować, że osoby mieszkające w domu od lat są pozbawione jakiejkolwiek ochrony. Znaczenie ma to, czy ojciec wyrażał zgodę na zamieszkiwanie, czy był rodzinny układ dotyczący korzystania z domu, kto ponosił koszty i czy doszło do skutecznego zakończenia takiej zgody.

Opłacanie rachunków, podatków, remontów i bieżącego utrzymania domu może mieć znaczenie dowodowe. Może potwierdzać, że Państwo faktycznie korzystali z domu w sposób stały i jawny, a także może uzasadniać ewentualne rozliczenia nakładów. Nie jest to jednak prosta droga do przejęcia własności. Roszczenia z tytułu nakładów, użyczenia, ochrony posiadania albo ewentualnego zasiedzenia wymagają osobnej analizy dokumentów i historii korzystania z nieruchomości.

Eksmisja matki i dorosłego dziecka z domu właściciela

Jeżeli ojciec chce doprowadzić do eksmisji jako właściciel, powinien skierować sprawę do sądu. W zależności od podstawy prawnej sąd będzie badał m.in. to, czy domownicy mają tytuł do dalszego korzystania z domu, czy ten tytuł skutecznie ustał, czy żądanie jest zgodne z zasadami współżycia społecznego oraz czy pozwanym przysługuje prawo do lokalu socjalnego. Nie wystarczy samo stwierdzenie: „to mój dom, macie wyjść natychmiast”.

Inaczej wygląda sprawa, gdy ktoś powołuje się na art. 13 ust. 2 ustawy o ochronie praw lokatorów. Ten przepis pozwala żądać eksmisji małżonka, rozwiedzionego małżonka albo innego współlokatora tego samego lokalu, jeżeli swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie. Przy przemocy, groźbach, awanturach i naruszaniu bezpieczeństwa rodziny ten argument może działać raczej przeciwko ojcu, nie przeciwko matce i synowi.

Jeżeli Pana i Pańską mamę można traktować jako lokatorów w rozumieniu ustawy o ochronie praw lokatorów, znaczenie ma art. 2 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Lokatorem jest nie tylko najemca, lecz także osoba używająca lokalu na podstawie innego tytułu prawnego niż własność. Tytułem takim może być np. użyczenie, także dorozumiane, wynikające z relacji rodzinnych i wieloletniego tolerowania zamieszkiwania.

Rażąco naganne zachowanie i przemoc domowa

Rażąco naganne postępowanie to nie zwykły konflikt rodzinny. Chodzi o zachowania obiektywnie poważne, takie jak przemoc fizyczna, groźby, uporczywe awantury, nękanie, wyzwiska, zastraszanie, niszczenie rzeczy albo nadużywanie alkoholu połączone z agresją. Nie zawsze trzeba czekać na prawomocny wyrok karny, ponieważ sąd cywilny może sam oceniać dowody przedstawione przez strony.

W opisanej sytuacji istotne są wcześniejsze skazanie za znęcanie się, aktualne interwencje Policji, zakaz zbliżania się, zawiadomienia o przestępstwie i planowana sprawa sądowa. Takie okoliczności należy gromadzić i przedstawiać jako dowody. Mogą one mieć znaczenie zarówno w sprawie karnej, jak i w sprawach cywilnych dotyczących korzystania z domu albo ochrony przed przemocą.

Warto pamiętać o art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Jeżeli osoba stosująca przemoc domową wspólnie zajmuje mieszkanie i swoim zachowaniem czyni wspólne zamieszkiwanie szczególnie uciążliwym, osoba doznająca przemocy może żądać, aby sąd zobowiązał sprawcę do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia albo zakazał zbliżania się do mieszkania. Przepis ten może mieć zastosowanie także wtedy, gdy sprawca jest właścicielem domu.

Zakaz zbliżania się i nakaz opuszczenia domu

Jeżeli Policja lub Żandarmeria Wojskowa wydały nakaz opuszczenia mieszkania, zakaz zbliżania się, zakaz kontaktowania albo zakaz wstępu do określonych miejsc, środki te są natychmiast wykonalne. Co do zasady obowiązują przez 14 dni. Mogą ustać wcześniej, jeżeli sąd uwzględni zażalenie osoby, wobec której zostały wydane, albo mogą zostać przedłużone przez sąd w ramach zabezpieczenia.

W praktyce nie należy czekać do końca 14-dniowego okresu. Jeżeli istnieje ryzyko powrotu przemocy, osoba doznająca przemocy powinna złożyć do sądu rejonowego wniosek o zobowiązanie sprawcy do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania, o zakaz zbliżania się albo zakaz kontaktu, a jednocześnie wniosek o zabezpieczenie na czas trwania postępowania. Do wniosku warto dołączyć notatki policyjne, zawiadomienia, dokumentację medyczną, zdjęcia, wiadomości, nagrania, dane świadków i dokumenty z procedury Niebieskie Karty.

Naruszenie obowiązującego nakazu lub zakazu trzeba zgłaszać natychmiast. W razie bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia należy dzwonić pod numer alarmowy 112. Jeżeli ojciec próbuje wejść do domu mimo zakazu albo kontaktuje się z osobą chronioną wbrew zakazowi, każde takie zdarzenie powinno zostać udokumentowane.

Ochrona posiadania, gdy ktoś próbuje wyrzucić domowników siłą

Kodeks cywilny chroni posiadanie niezależnie od tego, czy posiadacz jest właścicielem. Zgodnie z art. 342 Kodeksu cywilnego nie wolno samowolnie naruszać posiadania, chociażby posiadacz był w złej wierze. Jeżeli więc ojciec wymieni zamki, wyniesie rzeczy, zablokuje wejście do domu albo odetnie media, można rozważyć powództwo posesoryjne o przywrócenie naruszonego posiadania i zaniechanie naruszeń.

W takich sprawach czas ma znaczenie. Roszczenie o ochronę posiadania wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia. Nie oznacza to, że warto zwlekać. Im szybciej zostaną zabezpieczone dowody, tym łatwiej wykazać, co dokładnie się stało i kiedy doszło do naruszenia.

Co zrobić teraz krok po kroku?

Po pierwsze, nie podpisywać pod presją żadnych oświadczeń o dobrowolnej wyprowadzce, zrzeczeniu się praw lub rezygnacji z roszczeń. Po drugie, gromadzić dokumenty potwierdzające wieloletnie zamieszkiwanie i ponoszenie kosztów domu: rachunki, potwierdzenia przelewów, faktury za remonty, zdjęcia, korespondencję, decyzje podatkowe i potwierdzenia napraw. Po trzecie, dokumentować każde zachowanie przemocowe i każde naruszenie zakazu.

Po czwarte, w razie doręczenia pozwu o eksmisję trzeba odpowiedzieć na pozew w terminie i przedstawić własne wnioski dowodowe. Po piąte, przy przemocy domowej warto równolegle korzystać ze środków ochronnych: zawiadomienia o przestępstwie, procedury Niebieskie Karty, wniosku z art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej i wniosku o zabezpieczenie.

Podsumowując: ojciec jako właściciel ma prawo dochodzić ochrony swojej własności, ale nie może samodzielnie wyrzucić Państwa z domu. Przy wieloletnim zamieszkiwaniu, ponoszeniu kosztów i przemocy ze strony ojca sprawa wymaga aktywnej obrony oraz równoległego zabezpieczenia bezpieczeństwa domowników.

FAQ

Źródła:

1. Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego - Dz.U. 2001 nr 71 poz. 733.
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.
3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296.
4. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej - Dz.U. 2005 nr 180 poz. 1493.
5. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553.
6. Wyrok Sądu Najwyższego z 6 sierpnia 1996 r., WR 102/96.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.