Członkostwo w spółdzielni mieszkaniowej a sprawa spadkowa

Oficjalne stwierdzenie dziedziczenia

Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, a spadkobierca nabywa spadek z tą samą chwilą. Wynika to z art. 924 i art. 925 Kodeksu cywilnego. Nie oznacza to jednak, że w relacjach ze spółdzielnią mieszkaniową samo twierdzenie o dziedziczeniu wystarczy do wykonywania praw członkowskich.

W praktyce potrzebny jest dokument potwierdzający następstwo prawne: prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza. Dopiero taki dokument pozwala wykazać, kto dziedziczy udział w prawie do lokalu i w jakiej części.

Ważne jest także rozróżnienie między dziedziczeniem prawa majątkowego do lokalu a członkostwem w spółdzielni. Członkostwo zmarłego jako status osobisty nie jest przedmiotem typowego dziedziczenia. Spadkobiercy dziedziczą natomiast prawo majątkowe, np. udział w odrębnej własności lokalu albo w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu. To dopiero takie prawo może być podstawą członkostwa lub roszczenia o przyjęcie w poczet członków. W praktyce wstąpienie spadkobiercy do spółdzielni wymaga więc wykazania odziedziczonego prawa i zastosowania zasad właściwych dla konkretnego rodzaju lokalu oraz członkostwa.

Jeżeli w sprawie występuje spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu, trzeba je odróżnić od własnościowego prawa do lokalu i od odrębnej własności. Przy prawie lokatorskim zasady po śmierci osoby uprawnionej są szczególne, dlatego warto sprawdzić także losy prawa lokatorskiego po śmierci małżonka lub innej osoby uprawnionej.

Przesłanki członkostwa w spółdzielni mieszkaniowej

Podstawowe przesłanki członkostwa w spółdzielni mieszkaniowej reguluje art. 3 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Po zmianach z 2017 r. członkostwo jest silnie powiązane z określonym prawem do lokalu albo z określonym roszczeniem dotyczącym ustanowienia prawa do lokalu. Nie wystarcza samo zamieszkiwanie w lokalu, pokrewieństwo ze zmarłym członkiem ani samo przekonanie, że dana osoba będzie spadkobiercą.

Dziedziczenie wkładu i uzyskanie członkostwa trzeba odróżnić od zasad dotyczących spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu.

Jeżeli spadkobierca nabył spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, ekspektatywę własności albo inne prawo wskazane w ustawie, może powstać podstawa do członkostwa. Jeżeli natomiast chodzi o lokal stanowiący odrębną własność, sytuację należy analizować przez pryzmat art. 23 ust. 2 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, który przewiduje roszczenie właściciela lokalu o przyjęcie w poczet członków spółdzielni, z zastrzeżeniem art. 3 tej ustawy.

Trzeba także pamiętać, że statut spółdzielni nie może dowolnie rozszerzać ani ograniczać ustawowych przesłanek członkostwa. Może natomiast regulować kwestie organizacyjne, dokumenty wymagane do wpisu, tryb zawiadomień i sposób wykonywania praw członkowskich, o ile pozostaje to zgodne z ustawą.

Osobną sprawą jest utrata członkostwa, w tym wystąpienie ze spółdzielni przez właściciela lokalu będącego członkiem. Nie należy jej mylić z sytuacją spadkobiercy, który dopiero wykazuje swoje prawo do lokalu albo domaga się przyjęcia w poczet członków.

Roszczenie spadkobierców o przyjęcie w poczet członków spółdzielni mieszkaniowej

Art. 23 ust. 2 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych stanowi, że spółdzielnia nie może odmówić przyjęcia w poczet członków niebędącego jej członkiem właściciela lokalu podlegającego przepisom ustawy, w tym także nabywcy prawa odrębnej własności lokalu, spadkobiercy, zapisobiercy i licytanta, z zastrzeżeniem art. 3. Przepis ten ma znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy spadkobierca stał się właścicielem albo współwłaścicielem lokalu w budynku powiązanym ze spółdzielnią.

W praktyce spółdzielnia może oczekiwać przedstawienia dokumentów potwierdzających dziedziczenie oraz dokumentu wskazującego tytuł prawny do lokalu. Jeżeli postępowanie spadkowe nadal trwa, spółdzielnia nie powinna sama przesądzać, kto dziedziczy i w jakim udziale. Może jednak odmówić wykonywania uprawnień członkowskich osobie, która nie potrafi wykazać, że spełnia ustawowe warunki członkostwa.

Warto oddzielić roszczenie o członkostwo od kwestii finansowych po zmarłym członku. Ewentualne rozliczenia udziałów po śmierci lub innych należności nie przesądzają jeszcze o tym, kto może wykonywać prawa członka w konkretnej spółdzielni.

Uprawnienia związane z członkostwem w spółdzielni mieszkaniowej

Z członkostwem w spółdzielni wiążą się m.in. prawa wyborcze, prawo udziału w walnym zgromadzeniu, prawo żądania informacji i możliwość kandydowania do organów spółdzielni, o ile ustawa i statut nie przewidują ograniczeń. Podstawowe prawa członka wynikają z Prawa spółdzielczego, w szczególności z art. 18 § 2. Więcej na ten temat znajdziesz w poradniku: zwołanie i porządek obrad – nowe zasady walnego zgromadzenia.

Po potwierdzeniu swojego statusu członek może korzystać między innymi z prawa do dostępu do dokumentów spółdzielni mieszkaniowej.

Do rady nadzorczej spółdzielni co do zasady mogą być wybierani członkowie spółdzielni. Jeżeli więc dana osoba nie ma statusu członka albo nie potrafi wykazać go dokumentami, spółdzielnia może podnosić zarzut braku legitymacji do zasiadania w radzie. Nie zawsze oznacza to jednak, że decyzja spółdzielni jest prawidłowa. Trzeba zbadać, czy członkostwo już powstało z mocy ustawy, czy istniało roszczenie o przyjęcie, czy organ spółdzielni działał w prawidłowym trybie oraz czy zachowano wymogi statutu. W praktyce spory ze spółdzielnią mogą dotyczyć również dostępu do wyliczeń i sposobu kwestionowania opłat; przykładem jest reklamacja rozliczenia wody w spółdzielni mieszkaniowej.

Jeżeli przedmiotem dziedziczenia jest lokal stanowiący odrębną własność, w praktyce znaczenie może mieć także przeniesienie własności na spadkobierców i ujawnienie aktualnego stanu prawnego w księdze wieczystej. Spółdzielnia zazwyczaj opiera się na dokumentach urzędowych, a nie na nieformalnych ustaleniach rodzinnych.

Kilku uprawnionych i tylko jeden członek spółdzielni

Jeżeli spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, prawo odrębnej własności lokalu albo ekspektatywa własności należy do kilku osób, członkiem spółdzielni może być tylko jedna z nich, chyba że prawo przysługuje wspólnie małżonkom. To ważna zasada z art. 3 ust. 5 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych.

Jeżeli zgłasza się kilku uprawnionych i nie ma między nimi porozumienia, rozstrzyga sąd w postępowaniu nieprocesowym. Spółdzielnia może wyznaczyć termin na wystąpienie do sądu, nie dłuższy niż 12 miesięcy. Po bezskutecznym upływie tego terminu wyboru osoby wykonującej członkostwo dokonuje spółdzielnia. Do czasu rozstrzygnięcia albo wyboru uprawnieni mogą wyznaczyć spośród siebie pełnomocnika do wykonywania uprawnień wynikających z członkostwa.

W sprawie spadkowej po rodzicu ta regulacja ma duże znaczenie. Nawet jeżeli matka i dzieci są współuprawnione do lokalu, nie oznacza to automatycznie, że każde z dzieci może samodzielnie wykonywać wszystkie prawa członka spółdzielni albo zasiadać w jej organach.

Zaskarżanie uchwał i decyzji organów spółdzielni

Jeżeli odsunięcie z rady nadzorczej nastąpiło na podstawie uchwały walnego zgromadzenia, zastosowanie może mieć art. 42 Prawa spółdzielczego. Przepis ten reguluje m.in. powództwo o uchylenie uchwały, a także skutki orzeczenia sądu ustalającego nieistnienie albo nieważność uchwały. Co do zasady powództwo o uchylenie uchwały wnosi się w terminie 6 tygodni, dlatego w sporach spółdzielczych nie warto zwlekać z analizą dokumentów.

Jeżeli sprawa zależy od ustalenia, kto jest spadkobiercą i jaki udział w lokalu mu przysługuje, spór spółdzielczy może być powiązany z postępowaniem spadkowym. W określonych sytuacjach sąd rozpoznający sprawę spółdzielczą może brać pod uwagę wynik postępowania spadkowego, a niekiedy pojawia się zagadnienie zawieszenia postępowania na podstawie Kodeksu postępowania cywilnego.

Praktycznie należy zacząć od zebrania dokumentów: aktu zgonu, dokumentu własności lub przydziału prawa do lokalu, statutu spółdzielni, uchwał dotyczących członkostwa lub rady nadzorczej, korespondencji ze spółdzielnią oraz dokumentów z postępowania spadkowego. Dopiero na tej podstawie można ocenić, czy spółdzielnia prawidłowo zakwestionowała członkostwo albo mandat w radzie.

Po potwierdzeniu członkostwa spadkobierca może korzystać z praw korporacyjnych na zasadach ustawowych. Jeżeli spór dotyczy rozstrzygnięcia organu spółdzielni, osobno należy ocenić możliwość zaskarżenia uchwały spółdzielni mieszkaniowej.

Podsumowanie

Spadkobierca po zmarłym właścicielu albo uprawnionym do lokalu może mieć podstawę do członkostwa w spółdzielni mieszkaniowej, ale nie zawsze może od razu wykonywać prawa członka. Kluczowe są: rodzaj prawa do lokalu, dokument potwierdzający dziedziczenie, liczba współuprawnionych oraz statut spółdzielni.

Jeżeli sprawa spadkowa nie została zakończona, spółdzielnia może kwestionować brak urzędowego potwierdzenia praw do lokalu. Nie powinna jednak samodzielnie rozstrzygać, kto dziedziczy. Przy kilku spadkobiercach trzeba ustalić, która osoba może wykonywać członkostwo, a w razie sporu konieczne może być rozstrzygnięcie sądu.

FAQ

Czy spadkobierca automatycznie staje się członkiem spółdzielni mieszkaniowej?

Nie zawsze. Spadkobierca nabywa prawo majątkowe z chwilą śmierci spadkodawcy, ale członkostwo zależy od rodzaju prawa do lokalu i przepisów ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. W praktyce trzeba wykazać dziedziczenie dokumentem urzędowym.

Czy trwająca sprawa spadkowa wystarczy do wykonywania praw członka?

Zwykle nie. Dopóki nie ma postanowienia sądu albo aktu poświadczenia dziedziczenia, spółdzielnia może kwestionować brak wykazania tytułu prawnego. Sam fakt, że ktoś prawdopodobnie będzie spadkobiercą, nie musi wystarczać do udziału w organach spółdzielni.

Czy kilku spadkobierców może jednocześnie być członkami spółdzielni z tego samego prawa do lokalu?

Co do zasady nie. Jeżeli prawo do lokalu przysługuje kilku osobom, członkiem spółdzielni może być tylko jedna z nich, chyba że prawo przysługuje wspólnie małżonkom. W razie sporu rozstrzyga sąd w postępowaniu nieprocesowym.

Czy można zasiadać w radzie nadzorczej bez potwierdzonego członkostwa?

Co do zasady kandydowanie i zasiadanie w radzie nadzorczej wymaga statusu członka spółdzielni oraz spełnienia wymogów statutu. Jeżeli członkostwo jest sporne, trzeba sprawdzić dokumenty, uchwałę spółdzielni i ewentualne terminy do jej zaskarżenia.

Co zrobić, gdy spółdzielnia odmawia uznania uprawnień spadkobiercy?

Należy zażądać pisemnego stanowiska spółdzielni, zebrać dokumenty spadkowe i dokumenty dotyczące prawa do lokalu, a następnie sprawdzić statut i podstawę prawną odmowy. W zależności od sytuacji konieczny może być wniosek do sądu spadku, postępowanie nieprocesowe między współuprawnionymi albo zaskarżenie uchwały spółdzielni.